Áslaug Sigurjónsdóttir

Hass

 Ástæða við ritun þessa pistils er sú að á síðasta ári (2007) hafa tveir íþróttamenn fallið á lyfjaprófi vegna kannabis neyslu. Mun ég gera grein fyrir ýmsum þáttum með aðstoð greina sem ég hef fundið bæði á Háskólavefnum, vefnum  og Landspítalavefnum. 

Táningarnir á heimili mínu hafa tjáð mér að um mikla þjóðfélagsleg neysla er á þessu efni núna og hef ég þess vegna áhyggjur af því og er því enn ákveðnari að tjá mig um þessa hluti.

Þessi pistill er ekki fræðigrein í sjálfu sér, heldur fræðandi grein sem vert er að skoða.  Ég mun gefa upp heimildir, þar sem við á.  Ég byrja á ólöglega þættinum, bæði þjóðfélagslega og innan íþróttahreyfingarinnar, síðan fer ég í aukaverkanir og að síðustu nefni ég kannabis sem meðferðarform í læknisfræðilegum tilgangi, kosti þess og galla.

Samkvæmt WADA alþjóða lyfjaeftirlitsstofnunni er bannað að neyta kannabis s.s. hass, marihuana og lík efni.  Eftir nokkra mínútur eftir neyslu efnisins, kemst viðkomandi í vist líffræðilegt ástand sem við getum kallað að fara rúss sem hefur áhrif á heilsu hans og sérstaklega taugakerfi.  Áhrif efnisins geta verið í allt um 24 klst.

 Þetta efni er yfirleitt ekki árangursbætandi fyrir íþróttamanninn nema síður sé, það getur virkað frekar öfugt á íþróttaárangurinn.  Íþróttamaðurinn upplifir sig hrörlegan sem og lélegan og einnig hefur íþróttamaðurinn miklu minni kraft og orku í keppni og æfingum enda hefur efnið áhrif á taugaboð.

Í sumum tilvikum, þar sem íþróttamaðurinn þarf að ná vissri slökun getur efnið verið árangursbætandi. 

Kannabis er lengi að fara úr líkamanum, getur verið í líkamanum í nokkra mánuði eftir neyslu.  Hjá stórneytendum getur það tekið allt að 6 mánuði fyrir líkamann að losa sig fullkomlega við efnið miðað við að það greinist ekki á rannsóknarstofu.  Íþróttamaðurinn fellur á lyfjaprófi við að neyta kannabis og tekur út bann í öllum íþróttagreinum innan ÍSÍ.  Kannabis er bannað í öllum íþróttagreinum.

Lyfjaeftirlit ÍSÍ fer í einu og öllu eftir lögum er varðar innflutning og sölu á ólöglegum efnum.

Kannabis er bannað að flytja inn og selja skv. íslenskum lögum sem og í öðrum löndum. (2)

 Með lögum nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni er allur innflutningur, sala og meðferð kannabisefna bönnuð hér á landi.
Ástæðurnar fyrir banni við kannabisefnum eru í reynd þær sömu og ástæður fyrir banni við öðrum fíkniefnum. Löggjafinn vill leitast við að koma í veg fyrir skaðleg áhrif efnisins bæði á einstaklinga og þjóðfélagið sem heild, þó að deildar meiningar séu um hvort það hafi tekist og þá að hve miklu leyti. (3)

 Hvernig fer svo kannabis neysla með heilsu neytandans. Jú neysla á kannabis fer oftast þannig fram að hann er reyktur. Þess vegna er eðlilegt að umfjöllun um skaðsemi kannabis miðist við það heilsutjón, sem kann að leiða af kannabisreykingum.

Kannabisreykingar geta því valdið flestum þeim sjúkdómum, sem tengdir eru tóbaksreykingum, svo sem lungnasjúkdómum, krabbameini og hjarta- og æðasjúkdómum.

Verkun á miðtaugakerfi:

Kannabis veldur slævingu á miðtaugakerfinu og skertri samhæfingu hreyfinga, sem dregur úr hæfni manna til þess að leysa af hendi vandasöm verkefni, eins og til dæmis að stjórna bifreið. Rangskynjanir koma fyrir og einbeiting og túlkun atburðarásar ruglast. Skammtímaminni hrakar og námsgeta skerðist af þeim sökum. Vegna þess hve tetrahýdrókanna-bínól er lengi að hverfa úr líkamanum vara þessi áhrif miklu lengur en margir átta sig á. Við mikla kannabisneyslu getur komið fram geðveikikennt ástand, sem einkennist af rugli, ofskynjunum og ranghugmyndum. Þetta ástand getur varað dögum saman en gengur oftast til baka á innan við viku frá því að neyslu efnisins var hætt. Ekki hefur verið skorið úr um með vissu hvort kannabisneysla hafi varanleg áhrif á miðtaugakerfið þegar til langs tíma er litið. Ýmis konar persónuleikaraskanir eru algengari hjá þeim sem hafa reykt kannabis lengi en hjá hinum, sem gera það ekki. Deilt er um hvort þetta sé raunveruleg afleiðing neyslunnar eða einkenni sem voru fyrir hjá neytandanum áður en hann hóf neysluna. Að lokum hefur verið sýnt fram á að þeim sem reykja kannabis virðist vera um sex sinnum hættara við að fá geðklofa en öðrum.

Verkun á hjarta- og æðakerfi:

Kannabis eykur hjartslátt í allt að 160 slög á mínútu og hækkar blóðþrýsting. Þetta getur verið óheppilegt fyrir þá sem haldnir eru hjartaveilu eða háum blóðþrýstingi.

Verkun á öndunarfæri:

Rannsóknir hafa sýnt að þeir sem reykja kannabis þurfa oftar en aðrir að leita sér læknishjálpar vegna sýkinga og annarra sjúkdóma í öndunarfærum.

Verkun á ónæmiskerfið:

Tetrahýdrókannabínól veldur bælingu á ónæmiskerfinu. Þetta gæti dregið úr viðnámsþrótti kannabisneytenda gegn sýkingum.

Verkun á kynkirtla:

Rannsóknir hafa sýnt að kannabisneysla veldur truflunum á starfsemi kynkirtla, einkum í karlmönnum. Þannig dregur hún mjög úr framleiðslu testosteróns. Í dýratilraunum hefur komið í ljós að tetrahýdrókannabínól veldur rýrnun á eggjastokkum og eggjaleiðurum og getur valdið drepi í eggbúsfrumum.

Verkun á fóstur og afkvæmi:

Börn kvenna sem reykja kannabis á meðgöngu eru minni og léttari en önnur og í ljós hefur komið að þeim er einnig hættara við að fá hvítblæði.

Krabbamein:

Rannsóknir á kannabisneytendum sýna að þeim er hættara en öðrum við krabbameinum í munni, kjálka, tungu og lungum.

Eitranir:

Bráðar eitranir af völdum kannabis eru sjaldgæfar og verða helst við inntöku. Börn virðast viðkvæmari að þessu leyti en fullorðnir. Gera má ráð fyrir að 0,2 g af hassi geti valdið einkennum í börnum. Banvænar eitranir eru nánast óþekktar.

Misnotkun, ávani og fíkn:

Samkvæmt skilgreiningu National Institute of Drug Abuse (NIDA) í Bandaríkjunum veldur kannabis bæði ávana og fíkn. Hér á landi þurfa mörg hundruð ungmenni innan við tvítugt að leita sér aðstoðar á ári hverju vegna vímuefnaneyslu. Margir þeirra eru stórneytendur á kannabis. Þessar staðreyndir eru ef til vill besti mælikvarðinn sem við höfum á skaðsemi efnisins. (1)

 Meira um kanabis efnið, en það hefur undan farið verið rannsakað m.t.t. lækningaáhrifa efnisins á ýmsar aukaverkanir sjúkdóma og aukaverkana lyfjagjafa s.s. krabbameinslyfja.

Kannabis hefur verið notað sem lyf í miljónir ára.  Vegna misnotkunar á lyfinu, var sett bann á það í flestum löndum í kring um 1930.  Það er svo aftur á síðustu árum að kannabis er hugsanlega hægt að nota sem lyf við ýmsum aukaverkunum af völdum sjúkdóma. Það eru bara nokkur lönd sem hafa viðurkennt það sem lyf við tilteknum einkennum vegna sjúkdóma. Ekki er vitað hvernig kannabis hefur áhrif á heila- og taugakerfi, en eitt er víst að það hefur áhrif á almennar hreyfingar, fínhreyfingar, minni og verki og vegna þessa er talið af sumum að hægt sé að nýta sér þessi áhrif í læknisfræðilegum tilgangi. 

Kannabis hefur jákvæð áhrif á MS sjúklinga sem eru spastiskir, það minnkar spastisitetið, einnig hefur það góð áhrif á aukaverkanir af völdum Parkison.  Einnig virðist það hafa góð áhrif á verki eftir aðgerð og taugaverki hjá mænusköðum.  Það kemur fram að kannabis hefur ekki eins góða virkni eins og  viðurkennd verkjalyfjameðferð.

Fleiri rannsóknir hafa sýnt það sama en ein þeirra sem gerð var á Nýja Sjálandi tekur það fram í rannsókninni að það að þurfa að reykja efnið hefur áhættu á lungnakrabbameini og öðrum öndunarfærasjúkdómum.  Því finnst þeim að það þurfi að finna leiðir til að það þurfi ekki að reykja efnið.

Einnig hefur frönsk rannsókn á hegðun dýra sýnt fram á svipuð einkenni og í mönnum við neyslu kannabis. (4,5,6,7,8)

Til gamans segi ég stuttlega frá spænskri rannsókn á kannabisplöntunni vegna ofnæmis sem sýndi að  þó nokkrir sem hafa ofnæmi fyrir tómötum höfðu einnig ofnæmi gagnvart kannabisplöntunni.   Vegna þess að á Spáni er mikið um kannabisnotkun þá spyrja rannsakendurnir sig að því hvort ætti að hafa þetta efni í ofnæmisprófum hjá ofnæmislæknum með í flórunni þegar tekin eru ofnæmispróf.  (9)

 Eftir að kafa talsvert í efnið um kannabis, þá er það deginum ljósara að almenningur ætti alls ekki að neyta efni þetta, hvað þá ungt fólk, það er bæði líffræðilega hættulegt og ólöglegt samkvæmt landslögum og lögum Lyfjaeftirlits ÍSÍ.  Hver kannast ekki við orðið hasshaus, en það lýsir einstaklingi sem er m.a. framkvæmdarlaus, hugmyndarlaus, getulaus, hefur ekki áhuga á umhverfi sínu né sjálfum sér.  Lítur illa út, nennir ekki að þrífa sig, lyktar illa o.s. frv.  Það hafa verið umræður og skrif um það að kannabis sé ekki heilsuspillandi heldur hitt að það sé gott fyrir heilsuna, en samkvæmt rannsóknum sýnir að efnið hefur þveröfug áhrif við það sem umræðan og skrifin segja. Sem sagt mjög heilsuspillandi og því ekki marktakandi á þessari umræðu.  En ef svo vill til að þú fáir tiltekinn sjúkdóm, þá er kannabis eins og önnur lyf góð í þeim tilgangi að lina þjáningar, þ.e. lina þjáningar vegna aukaverkanna sjúkdóma eða lyfjagjafar eins og krabbameinslyfja.  Það er hægt að misnota öll lækningalyf og þar með talið kannabis. Þegar verið er að nota kannabis til lækninga þá er verið að nota aukaverkanir efnisins, það verður ekki eiginleg lækning, heldur er efnið gefið við aukaverkunum af sjúkdómum og lyfjum vegna sjúkdóma. Kannabis til lækninga hér á landi er ekki leyfilegt enn sem komið er.

 
1) Jakob Kristinsson dósent við Læknadeild HÍ 

 2) Danska, norska, sænska lyfjaeftirlitið.

3) Jónatan Þórmundsson, ?Eiturlyf og afbrot?, Úlfljótur, 3.h. 1972.

4) Kogan NM, Mechoulam R.

Medicinal Chemistry and Natural Products Dept, Pharmacy School, Ein-Kerem Medical Campus, the Hebrew University of Jerusalem, Israel.

 5) Elphick MR, Egertová M.

School of Biological Sciences, Queen Mary, University of London, London E1 4NS, UK. m.r.elphick@@qmw.ac.uk

 6) Therapeutic potential of cannabinoids in CNS disease.

Croxford JL.

Department of Microbiology-Immunology, Northwestern University Medical School, Chicago, Illinois 60610, USA. j-croxford@northwestern.edu

 7) Cannabinoids in the treatment of pain and spasticity in multiple sclerosis.

Smith PF.

Department of Pharmacology and Toxicology, School of Medical Sciences, University of Otago, Dunedin, New Zealand. paul.smith@stonebow.otago.ac.nz

 8) Behavioral effects of cannabinoid agents in animals.

Chaperon F, Thiébot MH.

INSERM U.288 and Department of Pharmacology, Faculty of Medicine Pitié-Salpêtrière, Paris, France.

 
9) Sensitization and Allergy to Cannabis sativa Leaves in a Population of Tomato (Lycopersicon esculentum)-Sensitized Patients.

de Larramendi CH, Carnés J, García-Abujeta JL, García-Endrino A, Muñoz-Palomino E, Huertas AJ, Fernández-Caldas E, Ferrer A.

Unidad de Alergia, Hospital Marina Baixa, Villajoyosa (Alicante) and Centro de Especialidades Foietes, Benidorm, Spain.